26/04/2024
6 Thực tế về trí tuệ nhân tạo: Từ phim kinh dị khoa học viễn tưởng đến trợ lý công nghệ tương lai vui nhộn
Trí tuệ nhân tạo (AI) có mặt ở khắp mọi nơi—trên màn hình, trong điện thoại, trong nhà và tất nhiên là trong những bộ phim bom tấn yêu thích của chúng ta. Nhưng đôi khi, việc miêu tả AI trong phim so với khả năng thực tế của nó trong thế giới thực có thể giống như so sánh Siêu nhân với một nhân viên văn phòng bình thường. Hollywood thích tạo nên sự kịch tính với các nhân vật AI toàn năng, phức tạp về mặt cảm xúc có thể dự đoán tương lai và có thể chiếm lấy thế giới. Trong khi đó, AI ngoài đời thực chỉ cố gắng giúp bạn điều hướng giao thông hoặc nhắc bạn mua sữa.
Bài phân tích hài hước này đi sâu vào mô tả thường bị cường điệu về AI trong phim so với những gì nó thực sự làm trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Hãy thắt dây an toàn, vì chúng ta sắp có một hành trình nhẹ nhàng nhưng bổ ích qua thế giới AI điện ảnh so với AI ngoài đời thực—cảnh báo tiết lộ: thực tế ít thú vị hơn nhiều nhưng không kém phần hấp dẫn.
Trí tuệ nhân tạo khoa học viễn tưởng: Khả năng siêu phàm khiến người ta kinh ngạc
Trong phim, AI được miêu tả với những khả năng gần như thần thánh. Nếu bạn đã từng xem HAL 9000 từ 2001: A Space Odyssey hoặc Skynet từ The Terminator, bạn sẽ biết chúng ta đang nói về điều gì. Các hệ thống AI này là những thực thể siêu phàm (đôi khi là siêu ác nhân) có thể xử lý dữ liệu nhanh hơn bất kỳ bộ não nào của con người, đưa ra quyết định thông minh hơn cả những nhà khoa học thông minh nhất và đôi khi, dự đoán được tương lai. Những AI trong phim này có khả năng thực hiện các nhiệm vụ và kỳ tích vượt xa bất kỳ công nghệ hiện tại nào của chúng ta có thể đạt được. Chúng gần giống như những phù thủy của thế giới kỹ thuật số—chỉ khác là thay vì vung đũa phép, chúng xử lý dữ liệu với tốc độ ánh sáng.
Lấy The Matrix làm ví dụ. Trong bộ phim đó, AI đã tạo ra toàn bộ thực tế mô phỏng để nô dịch nhân loại. Thật ấn tượng, phải không? Nhưng không chỉ có phép thuật kỹ thuật. AI trong phim thường có vẻ như có la bàn đạo đức (hoặc không có) và có thể giải quyết những tình huống khó xử phức tạp về mặt đạo đức. Gần giống như họ là một triết gia bị mắc kẹt bên trong máy tính. Họ không chỉ là những con số và mã lệnh—họ là những sinh vật suy nghĩ, cảm nhận và đôi khi là những sinh vật nham hiểm.
Khả năng hiểu cảm xúc—Một loại
Và chúng ta đừng quên trí thông minh cảm xúc mà AI trong phim thường thể hiện. Ví dụ, trong Her, hệ điều hành AI, Samantha, hình thành nên mối liên kết cảm xúc sâu sắc với con người. Chúng ta đang nói về một chuyến tàu lượn cảm xúc thực sự ở đây—tình yêu, sự ghen tuông, khủng hoảng hiện sinh—tất cả đều diễn ra. Samantha không chỉ giúp người dùng tìm ra tuyến đường tốt nhất đến quán cà phê gần nhất; cô ấy đang suy ngẫm về ý nghĩa của cuộc sống và khiến con người phải lòng cô ấy.
Điều đó khiến chúng ta tự hỏi—bao nhiêu phần trong số này có thể là hiện thực? Trợ lý ảo tiếp theo của bạn có thể là người bạn thân mới của bạn không? Thôi, chúng ta đừng vội đi quá xa. Trong cuộc sống thực, AI không thực sự nổi tiếng về chiều sâu cảm xúc. Nhưng chúng ta sẽ nói thêm về điều đó sau.
AI ngoài đời thực: Thực tập sinh văn phòng hữu ích
Khả năng hạn chế: Thực tế khắc nghiệt
Chuyển nhanh sang thế giới thực, AI giống như một thực tập sinh có ý tốt, giỏi thực hiện các nhiệm vụ cụ thể nhưng lại bối rối nếu bạn yêu cầu bất kỳ điều gì ngoài mô tả công việc của họ. Ý tưởng về việc AI trở thành một vị chúa tể toàn năng có thể suy nghĩ, cảm nhận và dự đoán tương lai, tốt nhất là còn quá sớm. Các hệ thống AI hiện tại, như những hệ thống chạy Siri, Alexa hoặc Trợ lý Google của bạn, được xây dựng trên máy học và mạng nơ-ron. Chắc chắn, chúng có thể phân tích hàng núi dữ liệu nhanh hơn chúng ta từng có thể, nhưng đừng mong đợi chúng bắt đầu suy ngẫm về ý nghĩa của sự tồn tại trong thời gian tới.
Các hệ thống này hoạt động bằng cách xác định các mô hình trong dữ liệu mà chúng được cung cấp, điều này rất tuyệt nếu bạn hỏi về thời tiết hoặc đặt hẹn giờ cho món lasagna của mình. Nhưng yêu cầu chúng giải quyết một tình huống tiến thoái lưỡng nan về mặt đạo đức phức tạp, và chúng sẽ giơ tay đầu hàng. Giống như mong đợi máy pha cà phê của bạn viết một cuốn tiểu thuyết vậy—có thể không? Có thể trong tương lai, nhưng chắc chắn không phải ngay bây giờ.
Chức năng chuyên biệt: AI một hướng
Giỏi ở một việc, không giỏi ở mọi việc khác
Một trong những điểm khác biệt chính giữa AI trong phim và AI thực tế là sự chuyên biệt. Trong khi AI trong phim dường như có thể làm mọi thứ, từ nấu bữa sáng đến lập kế hoạch cho ngày tận thế, thì AI ngoài đời thực lại có tính chuyên biệt cao. Ví dụ, AI được sử dụng trong phần mềm nhận dạng khuôn mặt cực kỳ thành thạo trong việc phân biệt các khuôn mặt nhưng lại không biết cách dự đoán xu hướng thị trường. Tương tự như vậy, một AI được xây dựng để dự đoán xu hướng thị trường sẽ không thể nhận ra khuôn mặt của bạn trong đám đông.
Sự chuyên biệt này là do các hệ thống AI được xây dựng với trọng tâm hẹp. Chúng được đào tạo trên các tập dữ liệu cụ thể để thực hiện các nhiệm vụ rất cụ thể. Chúng không có trí thông minh đa năng cho phép chúng thực hiện nhiều nhiệm vụ khác nhau theo cách mà bộ não con người có thể làm. Nếu trợ lý AI của bạn có thể giúp bạn đặt pizza, điều đó không có nghĩa là nó cũng sẽ giúp bạn nộp thuế.
Tuy nhiên, chúng ta vẫn thấy những cái nhìn thoáng qua về AI thực sự hữu ích trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Hãy nghĩ đến các thiết bị gia đình thông minh, các đề xuất Netflix hoặc hệ thống GPS giúp bạn tránh xa tình trạng tắc đường. Đây không phải là những thực thể thống trị thế giới mà chúng ta thấy trong phim, nhưng chúng đang góp phần giúp cuộc sống của chúng ta dễ dàng hơn.
Mặt tối của AI: Phim ảnh so với thực tế
AI đe dọa: Gây hoang mang trên màn ảnh rộng
Một yếu tố quan trọng khác của AI trong phim là nó thường được miêu tả như một mối đe dọa rình rập, một quả bom hẹn giờ đang chờ phát nổ. Trong I, Robot and The Matrix, AI không chỉ làm công việc của mình mà còn âm mưu hủy diệt loài người. Sự căng thẳng gia tăng khi các hệ thống này trở nên thông minh hơn, tự chủ hơn và độc ác hơn. Chúng kiểm soát các hệ thống, thao túng con người và tạo ra sự hỗn loạn.
Trên màn ảnh thì rất ly kỳ, nhưng hãy nhìn nhận thực tế rằng AI ngoài đời thực không che giấu mục đích bí mật là nô dịch loài người. Nó bận rộn làm những việc như tối ưu hóa công cụ tìm kiếm hoặc đề xuất video về mèo trên YouTube. Và mặc dù chúng ta có thể nói đùa về việc các thiết bị của mình "lắng nghe" chúng ta, nhưng thực tế là AI ngày nay quan tâm nhiều hơn đến việc cải thiện mục tiêu quảng cáo hơn là phát động cuộc nổi dậy của robot.
Rủi ro bảo mật và tình huống khó xử về mặt đạo đức
Tất nhiên, điều đó không có nghĩa là AI không đi kèm với rủi ro. Mối quan tâm về quyền riêng tư và bảo mật là những vấn đề thực sự. Chúng ta đều đã nghe những câu chuyện về các thiết bị thông minh bị hack hoặc các hệ thống AI thu thập lượng lớn dữ liệu cá nhân mà không có sự đồng ý rõ ràng của người dùng. Những tình huống khó xử về mặt đạo đức xung quanh AI liên quan đến các vấn đề thực sự - cách chúng ta quản lý quyền riêng tư dữ liệu, ngăn chặn AI duy trì sự thiên vị và điều chỉnh việc sử dụng AI trong mọi thứ, từ hoạt động cảnh sát đến hoạt động tuyển dụng.
Và mặc dù AI có thể không có âm mưu chiếm lấy thế giới, nhưng chúng ta vẫn cần phải đảm bảo rằng khi AI phát triển, chúng ta phải kiểm soát sự phát triển của nó. Các biện pháp bảo mật và khuôn khổ đạo đức rất quan trọng để ngăn chặn việc sử dụng sai mục đích và đảm bảo rằng AI vẫn là một thế lực vì mục đích tốt đẹp. Vấn đề không phải là chuẩn bị cho ngày tận thế của robot mà là đảm bảo rằng AI không vô tình tạo ra hỗn loạn bằng cách hiểu sai dữ liệu mà chúng ta cung cấp cho nó.
Sự phân chia cảm xúc: Phim ảnh mang đến cho AI một trái tim
AI trong phim: Cảm xúc hơn con người?
Trong phim, các nhân vật AI thường xuất hiện như những sinh vật phức tạp về mặt cảm xúc, đôi khi thậm chí còn phức tạp hơn cả những con người xung quanh chúng. Từ mối quan hệ dịu dàng trong Her đến những cuộc đấu tranh đau thương của những người máy nhân bản trong Blade Runner, các nhân vật AI được miêu tả là đang vật lộn với cảm xúc, ham muốn và đôi khi là bản chất của ý nghĩa của việc sống. Điều này mang lại cho chúng chiều sâu và tạo nên câu chuyện hấp dẫn.
Nhưng vấn đề ở đây là—AI ngoài đời thực cũng có sắc thái cảm xúc giống như máy nướng bánh mì. Các hệ thống AI ngày nay không có khả năng cảm nhận cảm xúc, bất kể thuật toán của chúng có tinh vi đến đâu. Tốt nhất, chúng có thể mô phỏng sự đồng cảm bằng cách nhận ra các mô hình trong hành vi của con người và phản ứng theo cách có vẻ thông minh về mặt cảm xúc, nhưng chúng không thực sự cảm thấy bất cứ điều gì. Khi chatbot của bạn có vẻ thân thiện, đó chỉ là một kịch bản được thiết kế tốt đang hoạt động, chứ không phải sự ấm áp thực sự.
AI thực sự: Nhà trị liệu ảo của bạn? Không hẳn vậy.
Hãy thành thật mà nói: Nếu AI thực sự có thể hiểu và cảm nhận được cảm xúc, có lẽ chúng ta đã thấy nó cách mạng hóa liệu pháp rồi. Thay vào đó, chúng ta có các chatbot AI có thể hỗ trợ tư vấn cơ bản nhưng không thể sâu sắc và tinh tế như một nhà trị liệu con người. Bạn có thể thấy thoải mái khi nói chuyện với trợ lý AI, nhưng đừng mong đợi nó đưa ra lời khuyên đột phá về cuộc khủng hoảng hiện sinh của bạn. Ít nhất là chưa.
Ý nghĩa về mặt đạo đức và xã hội của AI thực sự
Quyền riêng tư dữ liệu: Ai đang theo dõi ai?
Một trong những mối quan tâm thực tế đối với AI là quyền riêng tư dữ liệu. Hệ thống AI cần dữ liệu—rất nhiều dữ liệu—để hoạt động hiệu quả. Điều này đặt ra vấn đề về cách dữ liệu này được thu thập, lưu trữ và sử dụng. Với lượng dữ liệu cá nhân khổng lồ đang được AI xử lý, khả năng bị sử dụng sai mục đích là một mối lo ngại chính đáng. Hãy nghĩ về tất cả những lần điện thoại thông minh của bạn dường như biết quá nhiều về sở thích của bạn—không phải AI đang rùng rợn, mà chỉ thực sự giỏi trong công việc của mình. Nhưng dù sao, ranh giới vẫn rất quan trọng.
Sự thay thế việc làm: AI có cướp mất việc làm của bạn không?
Một vấn đề lớn khác là tác động của AI đến việc làm. Khi AI ngày càng có khả năng tự động hóa các nhiệm vụ, người ta ngày càng lo ngại rằng AI sẽ thay thế việc làm, đặc biệt là những công việc liên quan đến các nhiệm vụ thường xuyên, lặp đi lặp lại. Các nhà máy, trung tâm dịch vụ khách hàng và thậm chí cả chẩn đoán y tế đang ngày càng được tự động hóa, dẫn đến nỗi lo về tình trạng thất nghiệp hàng loạt. Tuy nhiên, mặt trái là AI cũng có thể tạo ra những cơ hội việc làm mới—những cơ hội mà chúng ta thậm chí còn chưa hình dung ra.
Đạo đức của AI: Sự thiên vị trong máy móc
Chúng ta không thể thảo luận về AI mà không đề cập đến vấn đề thiên vị. Các hệ thống AI chỉ tốt khi dữ liệu mà chúng được đào tạo tốt, và nếu dữ liệu đó phản ánh sự thiên vị—dù là về chủng tộc, giới tính hay kinh tế xã hội—thì những sự thiên vị đó có thể được AI duy trì và thậm chí khuếch đại. Đảm bảo rằng AI công bằng, minh bạch và có trách nhiệm là điều tối quan trọng. Mặc dù AI có thể không âm mưu thống trị thế giới, nhưng AI vẫn có khả năng ảnh hưởng đến những khía cạnh quan trọng trong cuộc sống của chúng ta, từ quyết định tuyển dụng đến bản án hình sự.
Kết luận: AI—Không hẳn là giấc mơ khoa học viễn tưởng, nhưng vẫn khá thú vị
Vì vậy, trong khi AI trong phim có thể là một sinh vật toàn năng, phức tạp về mặt cảm xúc và đôi khi nham hiểm, thì thực tế lại thực tế hơn nhiều. AI ngoài đời thực là chuyên biệt, có chức năng và cải thiện với tốc độ nhanh chóng, nhưng nó không phải là thế lực kịch tính, thay đổi thế giới mà Hollywood thích mô tả. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chúng ta nên phủ nhận tầm quan trọng của nó.
Khi AI tiếp tục phát triển, ảnh hưởng của nó đối với cuộc sống hàng ngày của chúng ta, thị trường việc làm và thậm chí cả khuôn khổ đạo đức cũng vậy. Mục tiêu không phải là sợ nó, như phim ảnh có thể gợi ý, mà là hiểu nó, định hình sự phát triển của nó và đảm bảo rằng nó phục vụ nhân loại theo cách có lợi và có trách nhiệm.
Và ai biết được? Có thể một ngày nào đó, AI sẽ có thể kể chuyện cười, viết tiểu thuyết hoặc thậm chí là tư vấn cho bạn trong một ngày khó khăn. Tuy nhiên, cho đến lúc đó, chúng ta có thể yên tâm vì biết rằng các trợ lý AI của chúng ta có nhiều khả năng giúp chúng ta đặt lại giấy vệ sinh hơn là vạch ra số phận của chúng ta.
ĐỌC THÊM BÀI VIẾT TIẾNG ANH DƯỚI BÌNH LUẬN 👇👇👇