Həzrəti Məhəmməd aşiqləri

25/09/2018

İmam Muhəmməd Təqidən (ə) ibrətli hədislər

“Üç xasiyyət bəndəni Allahın razılığına qovuşdurar: çoxlu istiğfar etmək (günahlarının bağışlanmasını istəmək), təvazökarlıq və çoxlu sədəqə vermək”.
“Allahın elə bəndələri vardır ki, Öz nemətlərini onlara verib və onlarla şərt kəsib ki, bu nemətləri ehtiyaclılara paylasınlar. Əgər bu şərtdən boyun qaçırsalar, Allah nemətləri onlardan alar və başqalarına ötürər”.
“Dostlarla qısa da olsa görüşmək ağlı çiçəkləndirər və barlandırar”.
“Günah üzündən olan ölümlər əcəllə baş verən ölümlərdən daha çoxdur. Yaxşılıqlara görə uzun yaşamaq halları da təbii ömürlə yaşamaq hallarından daha çoxdur”.
“Pis adamlarla yoldaşlıq etmə. Onlar qılınc kimidirlər, görünüşləri gözəl olsa da, təsirləri xoşagəlməzdir”.
Bir nəfər İmam Təqidən (ə) nəsihət istədi. İmam (ə) soruşdu: “Nəsihətə əməl edəcəksənmi?” Həmin şəxs müsbət cavab verəndə İmam (ə) buyurdu: “Səbri öz başının altında yastıq et, fəqirliyi qucaqla, ləzzətləri tərk et, nəfsinin istəklərinə arxa çevir. Bil ki, Allahın nəzarətindən qaça bilməzsən. Elə isə, nə halda olduğuna nəzər sal”.
“Bu üç xasiyyət hər kimdə varsa, peşman olmaz: tələskənlikdən uzaq durmaq, məşvərət etmək və qərar verərkən Allaha təvəkkül etmək”.
“Cahillər sussalar, camaat ikitirəliyə düçar olmaz”.
“Hər kim mömin qardaşının qəbrini ziyarət etsə, məzarın yanında üzü qibləyə sarı oturub əlini qəbrin üzərinə qoysa və yeddi dəfə “Qədr” surəsini oxusa, böyük dəhşətdən (qiyamət gününün dəhşətindən) amanda qalar”.
“Tövbəni təxirə salmaq aldanmaq deməkdir” (yəni insanın özünü aldatmasıdır).
“Bəndələrin şükrü kəsilməyincə Allah tərəfindən nemətlərin artımı kəsilməz”.
“Cahillər çox olduqları üçün alimlər qəribdirlər”.
“Allahın himayə etdiyi şəxs məhv olarmı? Allahın axtardığı şəxs qaçıb xilas olarmı? Hər kim Allahdan başqasına üz tutsa, Allah onun işlərini həmin adamın ixtiyarına buraxar”.
“Kim elmsiz əməl etsə, ziyanı xeyrindən çox olar”.
“Açıqda Allahın dostu, gizlində Allahın düşməni olma!” (yəni riyakarlıq etmə).
“Zülmdən xəbər tutan, ona yardım göstərən və ondan razı qalan (zalımla birlikdə zülmə) şərikdirlər”.
“Bir kəsin faydasını görmədən ona arxayın olan adam özünü təhlükəyə atmış olar və işinin sonu qəzəblə nəticələnər”.
“Allah-Taalaya sarı qəlb ilə yönəlmək bədən üzvlərini yormaqdan daha yaxşıdır”.
“Kim məclisin aşağı başında oturmağa razı olsa, o yerdən qalxana kimi Allah və mələkləri ona salam və salavat söyləyərlər”.
“Üç xasiyyətin sayəsində insanların məhəbbətini qazanmaq olar: davranışda insafa riayət etmək, başqasının dərdinə şərik olmaq və sağlam (pak) qəlbə yiyələnmək”.
“Tövbə dörd sütun üzərində durub: ürəkdən peşman olmaq, dil ilə istiğfar etmək, bədən üzvləri ilə (yəni əməldə) bunu göstərmək və bir daha təkrar etməməyi qərara almaq”.
“Bəndə öz dinini (imanını) şəhvətinə (nəfsani istəklərinə) hakim etməyincə imanın həqiqətini duymaz”.
Bir nəfər İmam Təqiyə (ə) yazdı: “Mənə elə şeylər (dualar) öyrədin ki, onları söyləməklə həm dünya, həm də axirətdə sizinlə yanaşı olum”. İmam (ə) ona cavab yazdı: “Qədr” surəsini çox oxu və dodaqlarını istiğfarla islat” (yəni çox istiğfar et).
“Dini məhv edən amillər arasında bidətdən, insanı korlayan amillər arasında tamahdan daha güclüsü yoxdur”.
(hədislər “Biharül-ənvar” kitabından və digər mənbələrdəndir)

25/09/2018

Azərbaycan ədəbiyyatında İmam Hüseyn (ə) və Məhərrəmlik mövzusu

Azərbaycan xalqı həmişə Əhli-beyt imamlarına sevgi və ehtiram bəsləmiş, onlara Peyğəmbərin (s) təlimini yaşadan böyük bir məktəb kimi baxmışdır. Azərbaycan şairlərinin yaradıcılığında Əhli-beyt sevgisi əsas motivlərdən biri kimi diqqəti cəlb edir.
Uzun əsrlər boyunca sənətkarlarımız imamları mədh etməyi özlərinə şərəf bilmiş, bu yolda bütün istedad və bacarıqlarını göstərməyə çalışmışlar.
Azərbaycan ədəbiyyatında Əhli-beyt sevgisinin güclü olmasının səbəblərindən biri ənənəvi məhərrəmlik mərasimləri ilə bağlıdır. Qədim dövrlərdən etibarən sovet hakimiyyəti qurulana kimi Azərbaycanın əksər bölgələrində əzadarlıq mövsümü böyük təntənə ilə qeyd edilirdi. Küçələrdə şəbih tamaşaları təşkil olunurdu. Şəbihlərin əsas məzmunu Kərbəla faciəsini təsvir edən növhə və mərsiyələrdən ibarət idi. Şairlər hər il məhərrəmlik mövsümünü yeni əsərlərlə qarşılamağa çalışırdılar. Təziyə məclisləri, şəbih tamaşaları həm də Əhli-beyt şairlərinin yarışma və rəqabət meydanı idi.
Azərbaycan xalqının Əhli-beytə, o cümlədən, İmam Hüseynə (s) sevgisini ilkin yazılı söz abidəmiz hesab edilən, yaranma tarixi etibarilə türk xalqlarının İslam dini ilə tanışlıq dövrünə uyğun gələn “Kitabi-Dədə Qorqud”da da görürük. Dastanın ilk səhifələrində Qorqud Dədə deyir:

Qılınc çaldı, din açdı Şahi-mərdan Əli görkli,
Əlinin oğulları, Peyğəmbər nəvalələri,
Kərbəla yazısında yezidilərin əlində şəhid oldu
Həsən ilə Hüseyn iki qardaş bilə görkli.
(Kitabi-Dədə Qorqud. Əsil və sadələşdirilmiş mətnlər. Bakı, 2004, səh. 21).

Azərbaycanın böyük oğlu, Şirvan ədəbi mühitinin yetirməsi, iki dəfə həccdə olmuş, İmam Əlinin (ə) Nəcəfdəki məzarını ziyarət edərək bunu “Töhfət əl-İraqeyn” poemasında nəzmə çəkmiş, Xorasana – İmam Rzanın (ə) ziyarətinə yola düşmüş, amma siyasi səbəblər üzündən geri qayıtmağa məcbur olmuş Xaqani Şirvani (1126-1199) öz zəmanəsinin ədalətsizliklərindən şikayət edərkən, özünü İmam Hüseynə (ə) bənzədir (fars dilindən tərcümə):

Mən zamanın Hüseyni, ləyaqətsiz insanlar mənim Yezidim və Şimrimdir,
Dövranım bütünlükdə aşuradır, Şirvan isə Kərbəladır.
(Xaqani Şirvaninin divanı, 1316 şəmsi, səh. 3).

Xaqaninin müasiri Fələki Şirvani (1108-1146) müqəddəs saydığı və and içdiyi dəyərlərin içində Kərbəla şəhidlərinin qanını və Əhli-beyt əsirlərinin göz yaşını da qeyd edir (fars dilindən tərcümə):

Peyğəmbərin məzarının nuruna, Əlinin şəhadət məkanının torpağına,
Kəbə evinin qara daşına, Zəmzəm bulağının suyuna,
Peyğəmbər Əhli-beytinin əsirlərinin göz yaşına,
10 məhərrəm şəhidlərinin pak qanına and olsun...
(Fələki Şirvaninin divanı (Tahiri Şəhabın redaktəsi ilə), Tehran, 1345 şəmsi, səh. 47).

“Dünya və axirətdə başımın tacı Hüseyndir” deyən Seyyid İmadəddin Nəsiminin ilk ədəbi təxəllüsü “Hüseyni” olmuşdur. Bu fakt onun həm seyidliyini, həm də Kərbəla məktəbinə nə qədər sıx bağlı olduğunu göstərir. Nəsimi yaradıcılığında İmam Hüseyn (ə) və Kərbəla məfhumları dəfələrlə və müxtəlif çalarlarda tərənnüm edilir:

Yenə Şahi-vilayətdən iki şəhzadə nur oldu,
Biri zəhrə riza verdi, birin dər-Kərbəla gördüm.

Gər bu gün burda susuzluqdan olursan sən şəhid,
Yarın onda həşr olursan ba Hüseyni-Kərbəla.

Nəsimi şəhadətin İmam Hüseyn (ə) zirvəsinə yüksəlməyin yolunu “kafir” adlandırdığı nəfsin istəklərinə yox deməkdə və öz ruhunu təmizləməkdə görür:

Kafəri nəfsin əlindən keçə görgil, ey könül,
Gər şəhid olmaq dilərsən çün Hüseyni-Kərbəla.
(İmadəddin Nəsimi. Əsərləri, Bakı-1973).

Klassik ədəbiyyatımızın korifeyi hesab edilən böyük Füzulini sözün həqiqi mənasında İmam Hüseyn (ə) aşiqi adandırmaq olar. Təsadüfi deyil ki, şair ömrünü Kərbəla şəhərində, İmam Hüseynin (ə) mübarək hərəmində xuddamlıq (xidmətkarlıq) etməklə keçirmişdir. O zamanlar elektrik enerjisi olmadığı üçün binalar, o cümlədən, ziyarətgahlar çıraq və şamlarla işıqlandırılırdı. Xüsusi xidmətçilər vardı ki, hər səhər çıraqları yandırar, yanacağa nəzarət edər, axşamlar işığı söndürərdilər. Füzulinin hərəmdəki vəzifəsi bu idi.
Görkəmli alim Mühəmməd Hirzəddin “Məraqid əl-məarif” (“Tanınmış şəxslərin məzarları”) kitabının ikinci cildində yazır ki, hicri XIV əsrin əvvəllərinə, yəni 130 il bundan əvvələ kimi Kərbəlada belə bir ənənə mövcud olmuşdur: hər axşam İmam Hüseyn (ə) hərəminin işıqlarını yandırmaq vaxtı çatanda xidmətçilər Füzulinin məqbərəsinə gedər, oradakı çıraqları yandırar, həmin çıraqlardan od götürüb hərəmə gələr və hərəmin çıraqlarını həmin odla alışdırarmışlar. Yəni Füzulinin özü rəhmətə getsə də, onun İmam Hüseyn (ə) hərəmindəki xidmətləri 300 ildən artıq müddət boyunca unudulmamışdır. O, sanki yenə də öz müqəddəs vəzifəsini yerinə yetirməyə davam etmişdir. Bu fakt dahi şairimizə Kərbəlada nə qədər böyük ehtiram göstərildiyini nümayiş etdirir.
(Mühəmməd Hirzəddin. Məraqid əl-məarif, Nəcəf-1971, 2-ci cild, səh. 179).

Füzulinin İmam Hüseynə (ə) sevgisini göstərən ən bariz nümunə, şübhəsiz ki, onun “Hədiqət əl-süəda” (“Xoşbəxtlər bağçası”) əsəridir. Şair azərbaycan dilində növbələşən nəzm və nəsr fotmasında qələmə aldığı bu əsərin yazılma səbəbini izah edərək bildirir ki, Kərbəla müsibətini əks etdirən kitablar ərəb və fars dilində olduğundan, sayları çox olan türk millətinin nümayəndələri bunları anlamaqdan məhrumdurlar. Şair özünə xitab edərək deyir: “Ey Kərbəla şahının nemət süfrəsinin yetirməsi olan Füzuli! Nola yeni bir üslub yaradıb, türkcə məqtəl yazasan ki, türkdilli fəsahət sahibləri bunu dinləməkdən faydalansınlar və məzmununu dərk etməkdə ərəblə əcəmdən ehtiyacsız olsunlar”.
(Məhəmməd Füzuli. Hədiqət əl-süəda. Bakı-1993, səh. 25).

“Hədiqət əl-süəda”nın son bölümünü təşkil edən məşhur “Mahi-mühərrəm oldu...” mərsiyəsi Füzulinin sonsuz kədərinin sözlə yaradılmış heykəli sayıla bilər:

Mahi-mühərrəm oldu, məsərrət həramdir,
Matəm bu gün şəriətə bir ehtiramdir...
Hər məddi-ah kim çəkilir Əhli-beyt üçün
Miftahi-babi-rövzeyi-darüs-səlamdir.
Şad olmasın bu vaqeədən şad olan könül!
Bir dəm məlalü qüssədən azad olan könül!
(Məhəmməd Füzuli. Hədiqət əl-süəda. Bakı-1993, səh. 312).

XIX əsrin birinci yarısında yaşayıb-yaratmış, həm klassik üslubda, həm də aşıqsayağı şeirlər qoşmuş iki sənətkar – Qarabağın Gülablı kəndinin yetirməsi Kərbəlayı Səfi Valeh və Aşıq Qənbər dost idilər. Aşıq Valeh İraq ziyarətinə yola düşür, qayıtdıqdan sonra Aşıq Qənbər ona belə bir məktub yazır:

Tapdınmı səadət, Valehi-dövran,
Gözəl yeri, xoş məkanı gördünmü?
Ziyarət etdinmi Nəcəf-əşrəfi,
Kərbəlayi-müəllanı gördünmü?

Yenə varmı onda xeyməvü xərgah,
Təşnələb Əhli-beyt, tamam bipənah.
Qan yaşını axıdırmı Zülcənah,
Dolanırmı o meydanı, gördünmü?

Aşıq Valeh ona bu şəkildə cavab verir:

Yetişdik Hüseynin barigahinə,
Səhrayi-Kərbəla padişahinə.
Həzrəti-Rəsulun busəgahinə
Xəncər vurulan məkanə yetişdim.

Gördüm bir yanında Əsğəri-nalan,
Qızıl qan içində, həlqində peykan,
Əhbəri-şəhzadə doğranıb şan-şan,
Zülm olunan o meydanə yetişdim.
(Firudin bəy Köçərli. Azərbaycan ədəbiyyatı, Bakı-1978, 1-ci cild, səh. 325-327).

11/06/2018