29/06/2026
Government එකෙන් Solar off කරන්න කියනවද?
අපි සල්ලි වියදම් කරල ගහපු Solar off කරන්නෙ මොකටද? 🤔
දවස් තුනක දිග නිවාඩුවක් සෙට් වෙනකොටම සමාජ මාධ්ය පුරා ලොකු කතාබහක් ඇති වුණා, "300 kW වලට වඩා වැඩි වහල මත සූර්ය පැනල (Rooftop Solar) තියෙන අය ඒව ක්රියා විරහිත කරන්න" කියලා රජයෙන් දැනුම් දීමක් කරලා තියෙනවා දැකලා.
"අපි සල්ලි වියදම් කරලා ගහපු Solar, පරිසරය ගැන හිතලා කරපු ආයෝජනයක් මෙහෙම Off කරන්නේ ඇයි?" කියලා හැමෝටම තරහක්, ප්රශ්නයක් එන එක සාධාරණයි. හැබැයි මේක පිටුපස තියෙන්නේ දේශපාලනයක් නෙවෙයි, පරම තාක්ෂණික ඇත්තක්.
Solar Maps අපි සතු වගකීමක් ලෙස, මේ සිදුවීමේ ඇත්තම තාක්ෂණික පසුබිම සරලව සහ පැහැදිලිව ඔයාලට කියන්නයි මේ සූදානම.
1. අපි Solar Off නොකලොත් මොකද වෙන්නේ? (What happens if we don't off solar)
විදුලි බල පද්ධතියක් (Grid) කියන්නේ හරියට තක්කේටම සමාන වෙන්න ඕන තරාදියක් වගේ. එක පැත්තකින් විදුලිය නිපදවීම (Supply) තියෙනවා, අනෙක් පැත්තෙන් විදුලිය පරිභෝජනය (Demand) තියෙනවා. මේ දෙක හැම තත්පරයකදීම සමබර (Balanced) වෙන්න ඕනේ. අපේ ලංකාවේ පද්ධතියේ මේ සමබරතාවය තියෙන්නේ 50 Hz කියන සංඛ්යාතය (Frequency) මතයි.
දිග නිවාඩු දිනවල තත්ත්වය: දිග නිවාඩු දිනවලදී ලංකාවේ ලොකුම ෆැක්ටරි, කර්මාන්තශාලා සහ කාර්යාල වැහෙනවා. ඒ නිසා රටේ සමස්ත විදුලි ඉල්ලුම (Demand) එකපාරටම දරුණු ලෙස පහළ බහිනවා.
Solar වල හැසිරීම: ඒත් එක්කම හොඳට පායන දවසක් වුණොත්, මේ විශාල Solar පද්ධති (300 kW වලට වැඩි) උපරිමයෙන් විදුලිය නිපදවලා Grid එකට මුදාහරිනවා.
ප්රතිඵලය: විදුලිය ගන්න කෙනෙක් නැහැ, හැබැයි Solar වලින් Grid එකට විදුලිය ගලාගෙන එනවා. එතකොට Grid එකේ Frequency එක 50 Hz සීමාව පැනලා වේගයෙන් ඉහළ යනවා. අපි මේ වෙලාවේ Solar පද්ධති Off නොකලොත්, මුළු පද්ධතියම බිඳ වැටීමකට ලක්වෙලා මුළු රටටම "Total Blackout" (සම්පූර්ණ විදුලි බිඳවැටීමක්)** වෙන්න පුළුවන්.
2. ගිය පාර පෝය දවසේ සමහර පැතිවලට Power Cut වුණේ ඇයි? (Why government had to cut power on previous time)
මතකද ගිය පෝය නිවාඩුව දවසේ සමහර පැතිවලට විදුලිය විසන්ධි වුණා? එදා වුණෙත් මේ දේමයි. කර්මාන්තශාලා වැහිලා තිබ්බ වෙලාවේ Rooftop Solar වලින් එකපාරටම Grid එකට විශාල විදුලි ධාරාවක් ආවා.
මුළු සිස්ටම් එකම Collapse (බිඳවැටීම) වෙන එක වළක්වන්න නම්, Grid එක ආරක්ෂා කරගන්න විදුලි ඉංජිනේරුවන්ට සිද්ධ වෙනවා ක්ෂණිකව පියවර ගන්න. එදා පද්ධතිය බේරගන්න "Feeders" 120ක් විතර තාවකාලිකව Off කරන්න සිද්ධ වුණා. අන්න ඒ නිසයි සමහර ප්රදේශවලට විදුලිය කැපීම් සිදු වුණේ.
3. මොකක්ද මේ Physical Inertia කියන්නේ? ඒකෙන් Grid එක බේරගන්නේ කොහොමද?
විදුලි බල පද්ධතියක ස්ථාවරත්වයට තියෙන ලොකුම ආරක්ෂක පවුර තමයි Inertia කියන්නේ.
මේක මෙහෙම හිතන්න: ලොකු බර ඩම්පර් ට්රක් එකක් සහ පොඩි බයිසිකලයක් එකම වේගයෙන් යනවා. මේ දෙකටම එකපාරටම බ්රේක් පාරක් වැදුණොත්, බයිසිකලය විසිවෙලා පෙරළෙන්න බලනවා, හැබැයි බර ට්රක් එක කිසිම වෙනසක් නැතුව ඉස්සරහටම යනවා. ට්රක් එකට තියෙන ඒ "බර සහ නොසැලෙන ස්වභාවය" තමයි Inertia කියන්නේ.
අපේ සාම්ප්රදායික විදුලි බලාගාර (Thermal / Hydro Power Plants) වල තියෙන්නේ ටොන් ගණන් බර, දැවැන්ත කැරකෙන ටර්බයින් සහ ජෙනරේටර්. මේවා කැරකෙන කොට ලොකු "Mechanical Inertia" එකක් හැදෙනවා. Grid එකට එකපාරටම පොඩි බලපෑමක් ආවත්, මේ දැවැන්ත ජෙනරේටර් වල බර නිසා සිස්ටම් එක එකපාරටම ගැස්සෙන්නේ නැහැ. Frequency එක එකපාරටම වෙනස් වෙන්න නොදී Grid එක ස්ථාවරව තියාගන්න මේක උදව් වෙනවා.
4. Solar වලට මේ Inertia එක දෙන්න බැරි ඇයි? (Why solar cannot do that)
Solar වල තියෙන්නේ සම්පූර්ණයෙන්ම ඉලෙක්ට්රොනික තාක්ෂණය (Static System). එතන කැරකෙන කිසිම ටර්බයින් එකක් හෝ බර ජෙනරේටරයක් නැහැ. සූර්යාලෝකය කෙලින්ම Inverter හරහා විදුලිය බවට පත් කරනවා විතරයි.
ඒ නිසා Solar වලට Grid එකට "Inertia" එකක් දෙන්න බැහැ. වලාකුළක් ආපු ගමන් Solar Generation එක එකපාරටම 0 වෙනවා, පායපු ගමන් 100% වෙනවා. මේ වගේ ක්ෂණික වෙනස්වීම් දරාගන්න තරම් Inertia එකක් Solar වල නැති නිසා, Grid එකට Solar විතරක්ම වැඩිපුර එකතු වුණාම පද්ධතිය අස්ථාවර (Unstable) වෙනවා.
5. බැටරි පද්ධති (Battery Backups) මේකට උදව් වෙන්නේ කොහොමද? (How battery backups are gonna help this)
අනාගතයේදී මේ ප්රශ්නයට තියෙන හොඳම විසඳුම තමයි BESS (Battery Energy Storage Systems) හෙවත් මහා පරිමාණ බැටරි පද්ධති.
මේ වගේ නිවාඩු දවස්වල Grid එකට එන අතිරික්ත Solar විදුලිය අපතේ යවන්නේ හෝ Off කරන්නේ නැතුව, මේ දැවැන්ත බැටරි වල ගබඩා කරගන්න පුළුවන්. ඊට පස්සේ රෑ කාලයේදී හෝ වැසි බර දවස්වලදී (විදුලි ඉල්ලුම වැඩි වෙලාවට) ඒ බැටරි වලින් නැවත Grid එකට විදුලිය මුදාහරින්න පුළුවන්.
එතකොට Solar Off කරන්න ඕන වෙන්නෙත් නැහැ, පරිසර හිතකාමී විදුලිය 100% ක්ම ප්රයෝජනයට ගන්නත් පුළුවන්.
📌 අවසාන වශයෙන්:
මේක Solar වල වරදක්වත්, කාගෙවත් අදූරදර්ශී වැඩක්වත් නෙවෙයි. හරිත බලශක්තිය (Renewable Energy) පැත්තට රටක් විදිහට වේගයෙන් යනකොට, තාක්ෂණික පද්ධතියේ ඇතිවන සාමාන්ය සංක්රාන්ති සමයක් (Transition Period).
නොදන්නාකම නිසා ඇතිවන බිය සහ වැරදි මත දුරු කරමු. තාක්ෂණික ඇත්ත අවබෝධ කරගනිමු! ☀️🔋
