Amith Mathangadeerage Chartered Architects

11/01/2026

30/12/2025

ඔබේ නිවස සිත නිවන තැනක් බවට පත් කරගමු | AWAKASHAYA PROGRAM | EP 08 | TV programme in 'Ada Derana News Channel'
27-12-2025
©️ Copyright goes to Derana TV & Ada Derana News Channel

02/12/2025

"දිට්වා" ස්වභාවික විපතක් පමණක් ද?
"දිට්වා" සුළි කුණාටුව, මියගිය ජීවිත සහ ලංකාවේ ආපදා චක්‍රයේ විද්‍යාත්මක පසුබිම:
===================================
මේ මොහොතේ අපේ රට ඉතා ඛේදජනක තත්වයකට මුහුණ පා සිටිනවා. බෙංගාල බොක්කේ නිර්මාණය වූ අඩු පීඩන අවපාතය, "දිට්වා" සුළි කුණාටුව දක්වා වර්ධනය වීමත් සමඟ ඇද හැලෙන මහා වර්ෂාවෙන් ජීවිත 35 ක් පමණ අපට අහිමි වී තිබෙනවා. තවත් 15 දෙනෙක් පමණ අතුරුදහන්. මේ සංඛ්‍යා ලේඛන හුදු ඉලක්කම් නොව, අපේම සහෝදර ජනතාවගේ ජීවිතයි.
නමුත් කාලගුණය සහ පරිසර විද්‍යාව පිළිබඳ දත්ත විශ්ලේෂණය කරන විට පෙනී යන්නේ, මෙය හුදෙක් "ස්වභාවික විපතක්" (Natural Disaster) පමණක් නොවන බවයි. මෙය දශක ගණනාවක් තිස්සේ, පියවරෙන් පියවර නිර්මාණය වූ "මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා තීව්‍ර වූ ආපදාවක්" (Human-induced Disaster Amplification) ලෙස හැඳින්වීම වඩා නිවැරදියි.
ඇයි අපට මෙහෙම වුනේ? අපි විද්‍යාත්මකව සහ ඓතිහාසිකව මේ දෙස බලමු.
1. යටත් විජිත උරුමය සහ පාංශු අස්ථාවරත්වය (Colonial Legacy & Soil Instability)
වර්තමාන නායයාම් වල මූලාරම්භය සියවස් ගණනක් ඈතට දිව යන්නක්. යටත් විජිත සමයේ ඉංග්‍රීසින් මධ්‍යම කඳුකරයේ තිබූ ජල පෝෂක වනාන්තර (Cloud Forests) එළිපෙහෙළි කර කෝපි, තේ සහ රබර් වගාව ආරම්භ කළා. මෙම ස්වභාවික වනාන්තරවල මූල පද්ධතිය මගින් පස බැඳ තබා ගැනීම (Soil Cohesion) සහ ජලය භූගතව රඳවා ගැනීම සිදු කළා. එදා සිදු වූ දැවැන්ත වන විනාශය නිසා කඳුකරයේ පසෙහි ස්වභාවික ශක්තිය නැති වී ගියා. අද අධික වර්ෂාවකදී කඳු කඩා වැටෙන්නේ එදා දුර්වල වූ පස් ස්ථරයන්ට වර්තමාන ජල බර දරාගත නොහැකි නිසයි.
2. අවිධිමත් සංවර්ධනය සහ "Impervious Surfaces" (ජලය උරා නොගන්නා මතුපිට)
නිදහසින් පසු බලයට පැමිණි සෑම රජයක්ම අනුගමනය කළේ අන්තනෝමතික සංවර්ධන පිළිවෙතක්. නාගරීකරණයත් සමඟ පොළොවට ජලය උරා ගන්නා මතුපිට ප්‍රමාණය අඩු වී, කොන්ක්‍රීට් සහ තාර දැමූ බිම් (Impervious Surfaces) වැඩි වුනා.
ප්‍රතිඵලය: වර්ෂා ජලය පසට උරා ගැනීමට නොහැකිව, ඉතා වේගයෙන් මතුපිටින් ගලා ගොස් (Surface Runoff) පහත් බිම් යට කර දමනවා. අපේ කාණු පද්ධති නිර්මාණය කර ඇත්තේ දශක ගණනකට පෙර තිබූ අඩු වර්ෂාපතන දත්තවලට අනුවයි. ඒවාට වර්තමාන ජල ධාරිතාව දරාගත නොහැක.
3. ගංගා ද්‍රෝණි විනාශය සහ වැලි මාෆියාව
ගංගා ආශ්‍රිතව සිදුවන නීතිවිරෝධී වැලි ගොඩදැමීම නිසා ගංගා පතුල අනවශ්‍ය ලෙස ගැඹුරු වී ඉවුරු අස්ථාවර වී තිබෙනවා. මෙයින් ගංගාවේ ස්වභාවික ගලා යාමේ වේගය සහ රටාව (Hydrological Pattern) වෙනස් වී ඇති අතර, අධික වැස්සකදී ජලය පිටාර ගැලීම පාලනයකින් තොරව සිදු වෙනවා.
4. තෙත්බිම් විනාශය (Loss of Wetlands)
කොළඹ සහ තදාසන්න ප්‍රදේශවල ගංවතුරට ප්‍රධානම හේතුවක් වන්නේ මුතුරාජවෙල ඇතුළු තෙත්බිම් ගොඩකිරීමයි. තෙත්බිම් යනු ස්වභාවික "ස්පොන්ජ්" (Sponges) වර්ගයක්. අතිරික්ත ජලය රඳවා ගැනීමට තිබූ එම පරිසර පද්ධති විනාශ කිරීමේ වන්දිය අපි අද ගෙවමින් සිටිනවා.
5. දේශගුණික විපර්යාස (Climate Change) සහ සාගර උෂ්ණත්වය
සුළි කුණාටු ලංකාවට අලුත් දෙයක් නොවුනත්, ඒවායේ තීව්‍රතාවය වැඩි වීමට හේතුව දේශගුණික විපර්යාසයි.
ඉන්දියන් සාගරයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා වායුගෝලයට එකතු වන ජල වාෂ්ප ප්‍රමාණය අධිකයි.
මේ නිසා "කෙටි කාලයක් තුළ අධික වර්ෂාපතනයක්" (High Intensity Rainfall) ලැබීමේ ප්‍රවණතාව වැඩි වී තිබෙනවා. (උදා: පැයක් තුළ මි.මී. 100 ඉක්මවූ වර්ෂා). අපේ යටිතල පහසුකම් මේ හදිසි ජල ප්‍රහාරයට ඔරොත්තු දෙන්නේ නැහැ.
අනාගතය වෙනුවෙන් අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?
මේ විනාශයෙන් ගැලවීමට නම් අප සම්ප්‍රදායික රාමුවෙන් මිදී විද්‍යාත්මක විසඳුම් වලට යා යුතුයි:
විද්‍යාත්මක ඉඩම් පරිහරණ ප්‍රතිපත්තිය (Scientific Land Use Policy): කඳුකරයේ අංශක 60ට වඩා වැඩි බෑවුම් සහිත ප්‍රදේශවල ඉදිකිරීම් සහ වගා කිරීම් වහාම නතර කර, පාංශු සංරක්ෂණය සඳහා නැවත වන වගාව (Reforestation) ආරම්භ කිරීම.
සොබාදහම පදනම් කරගත් විසඳුම් (Nature-based Solutions): ගංගා ඉවුරු ආරක්ෂා කිරීමට කොන්ක්‍රීට් බැමි වෙනුවට උණ බම්බු, කුඹුක් වැනි ශාක වැවීම සහ කඩොලාන පරිසර පද්ධති ආරක්ෂා කිරීම.
තෙත්බිම් නීතිය දැඩි කිරීම: ඉතිරි වී ඇති තෙත්බිම් සියල්ල රක්ෂිත ලෙස නම් කර ආරක්ෂා කිරීම.
Resilient City Planning (ආපදා ඔරොත්තු දෙන නගර සැලසුම්): දේශගුණික විපර්යාස දත්ත පදනම් කරගෙන අපගේ ජලාපවහන පද්ධති සහ නගර සැලසුම් නැවත සකස් කිරීම.
අප මේ මොහොතේ ආපදාවට පත් වූවන්ට සහන සලසන අතරම, මේ යථාර්ථය තේරුම් නොගතහොත්, සෑම වසරකම අපට සිදු වන්නේ මළ සිරුරු ගණන් කිරීමට පමණි.
අවධානය සඳහා -
ඉතිහාසය තුළ පාලකයන් දිගින් දිගටම සිදුකළ අන්තනෝමතික අවිදිමත් සංවර්ධන ක්‍රියාවලි නිසා අද රටක් ලෙස අපි සියලු දෙනාම වින්දිතයන් බවට පත්වී තිබේ. දැන්වත් රජයේ පාලකයන් සහ පරිසර වේදීන් ඇතුලු සත්‍යය තේරුම් ගත හැකි ජනතාවගේ ඇස් ඇර බැලිය යුතු කාලය එළඹ තිබෙන බව මේ ලිපිය තුලින් දන්වමි.
මියගිය සහ විපතට පත් සියලු ශ්‍රී ලාංකිකයින්ට මාගේ බලවත් ශෝකය!
මූලාශ්‍ර සහ දත්ත:
Department of Meteorology Sri Lanka - Weather Reports & Cyclone Tracking (2024/2025).
National Building Research Organisation (NBRO) - Landslide Risk Assessment Guidelines.
IPCC Sixth Assessment Report (Climate Change 2021: The Physical Science Basis) - South Asia Projections.
"Land Use Changes in the Central Highlands of Sri Lanka" - Research on Colonial Impact.
Disaster Management Center (DMC) Situation Reports - November 2025.
උපුටා ගැනීමකි...

25/11/2025

Extremely happy and proud to have contributed as the chartered architect behind a design created for a popular Sri Lankan actress & entrepreneur, Kaushalya Udayakumar.

It has been a privilege to bring my professional expertise into a project connected to someone whose influence & dedication continue to inspire many.

Photo credits : Amila Rathnayake Photography

23/11/2025

- මාතර පැරණි නූපේ වෙළඳපොළ -
පැරණි නූපේ වෙළඳපොළ යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මාතර පිහිටි ඓතිහාසික, යුරෝපීයයන් විසින් ඉදිකරන ලද ව්‍යුහයකි. එය මාතර කොටුවේ සිට කිලෝමීටර් 3.2 ක් (සැතපුම් 2.0) පමණ දුරින්, [මාතර-අකුරැස්ස අධිවේගී මාර්ගය (A24) සහ මාතර මාර්ගය (B535) මංසන්ධියේ පිහිටා ඇත.
ඉතිහාසය
බ්‍රිතාන්‍යයන් ඔවුන්ගේ යටත් විජිත සමයේදී වෙළඳපොළක් ලෙස භාවිතා කිරීම සඳහා මෙම ගොඩනැගිල්ල ඉදිකරන ලදී
යටත් විජිත යුගයේ ආරම්භයේ සිට වෙළඳපොළ ඉදිකිරීම සාමාන්‍ය නාගරික සම්ප්‍රදායක් බවට පත්විය. බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය අතරතුර, කොළඹ, ගාල්ල සහ යාපනය වැනි රටේ ප්‍රධාන නගර කිහිපයක වෙළඳපොළවල් ඉදිකරන ලදී. බදුල්ලේ වෙලේකඩේ වෙළඳපොළ (1889 දී ඉදිකරන ලද) සහ ගාල්ලේ එළවළු වෙළඳපොළ (1890 දී ඉදිකරන ලද) 19 වන සියවසේ අගභාගයේදී බ්‍රිතාන්‍යයන් රට පුරා වෙළඳපොළවල් ඉදිකිරීමට පටන් ගත් බවට සාක්ෂි සපයයි. මාතර පැරණි නූපේ වෙළඳපොළ වෙලේකඩේ වෙළඳපොළේ සමකාලීන කෘතියක් ලෙස සැලකේ.
සංරක්ෂණය
මෙම ගොඩනැගිල්ල 1980 ගණන්වල නාගරික සංවර්ධන අධිකාරිය විසින් සහ 1990 ගණන්වල පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. මෑත කාලීන සංරක්ෂණය 2014 දී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදු කරන ලදී.
ගොඩනැගිල්ල
නූපේ වෙළඳපොළ ඉංග්‍රීසි අකුර "T" හැඩයෙන් ඉදිකර ඇති අතර එය විවෘත ව්‍යුහයකි. ගොඩනැගිල්ලේ ඉදිරිපස කොටස ("T" අකුරේ ඉහළ තීරුව) අඩි 200 ක් පමණ දිග වන අතර මාර්ගයට සමාන්තරව දිව යයි (වික්‍රමරත්න, 2015). එහි මැද ගොඩනැගිල්ලට ඇතුළුවීම සපයන ලී පෝටිකෝවක් ඇත. ගොඩනැගිල්ලේ පිටුපස කොටස අඩි 100 ක් පමණ දිග වන අතර මුළු ගොඩනැගිල්ලේ පළල අඩි 30 කි.
වෙළඳපොළ ගොඩනැගිල්ලේ වහලය මහනුවර යුගයේ මැටි උළු (පෙටි-උළු) අතුරා ඇති අතර විශාල රවුම් කුළුණු ගණනාවකින් ආධාරක වේ. කුළුණු අඩි 10 අඟල් 10 ක් පමණ උස වන අතර බිත්ති සමඟ බැඳී නොමැත. වහලයේ ආධාරක ලී රාමුව අලංකාර දැලිස් වැඩවලින් අලංකාර කර ඇත. ඉදිරිපස කොටසේ වහලයෙන් නැඟී සිටින කුඩා ලී කොත් තුන සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් ලෙස සැලකේ.

---Copied From 'මාතර අභිමානය Proud of Matara' FB group---

12/11/2025

පාරිසරික සාක්ශරතාවය
දකින දකින තැන කොන්ක්‍රීට් ගොඩ ගහන එක රටකට හෝ ප්‍රදේශයකට හොඳ දෙයක් නෙවෙයි . ඒකෙන් අපේ Biodiversity එකට වෙන හානිය කියලා ඉවර කරන්න බෑ.
water Catchment areas (ජල පෝශක ප්‍රදේශ) වලින් තමා අපිට හම්බවෙන වතුර එකතු කරන්නේ. ඒවා උල්පත් එහෙම නැත්තං දිය පහරවල් වලින් ඇලවල් ගංඟාවල් බවට පත් වෙනවා. දන්නවා නේද මොකද වෙන්නේ කියලා, ඔය පෝශක ප්‍රදේශ වේලිලා ගියොත්?
පෝශක ප්‍රදේශ වල තෙතමනය රඳන්න විසාල ගස් වගේම යටිරෝපනයකුත් ඕනේ. ගස් වලින් පස පෝශනය කරනවා. මුල් පද්ධති නිසා පස හයියෙන් අල්ලාගෙන ඉන්නවා. ශක්තිමත් මුල් පද්ධතියක් තියෙනවා නම් නාය යෑම්, පස සෝදා යෑම් අවම වෙනවා.
වනාන්තර මැද්දේ, කඳු මැද්දේ අටවන පංසල්, පල්ලි, කෝවිල් වදින්න ඇදිලා එන මිනිස්සුන් නිසා තවත් විදියකට පරිසරය විනාස වෙනවා.
ඒ ස්ථානයේ විතරක් නෙවෙයි ඔය කැලෑ මැද්දට , කඳු උඩට යන්න හදන පාරවල්. ඒ පාර වල තේ කඩ, මල් කඩ දාන්නත් පටන් ගන්නවා.
ඇයි ටොයිලට් ? ඊට පස්සේ ටොයිලට් වටේ ඉන්ඩ බැරි තරම් සුඝන්ධවත් වෙනවා.
කොච්චර ටොයිලට් තිබ්බත් ගහකට අල්ලලා පිප්පි දාන එව්වො ඉන්නවාමනේ.
මිනිස්සු ගේන පොලිතීන් නිසා, වතුර පාරවල් අවහිර වෙන්න පුලුවන්. සත්තු ඒවා කන්න පුලුවන්.
සත්තු කාලන්තරයක් තිස්සේ ජීවත් වෙච්ච පරිසරය ආක්‍රමනය කරා කියලා උන්ගෙන් කරදර ඇති වෙන්නත් පුලුවන්. ඊට පස්සෙ අලි ගහනෝ... කොටි ගහනෝ... කියල ලතෝනි දුන්නට වැඩක් නෑ. එයාලගේ පලාත් ආක්‍රමණය කරලා තියෙන්නේ අපියි.
මිනිස්සුන්ගේ ශබ්ධ පන්සලේ ඝාන්ඨාර , ස්පීකර් ආදී ශබ්ධ වලින් අවට කීවත් වෙන මිනිස්සුන්ට, සත්තුන්ට කොච්චර අමාරුද? සත්තුන්ට අපිට වඩා ලොකු ශබ්ධ පරාසයක් ඇහෙනවා කියලා පොඩි කාලේ ඉගෙන ගත්තා මතකද?
ඒ මදිවට කන්දක් උඩ ඉඳන් උදේ හවස බෙරිහන් දෙන්න ගත්තාම තව කොච්චර ලොකු ප්‍රදේශයක් පුරා සද්දෙ යනවා ඇද්ද ?
අනික පරිසරයේ පාට හා නොගැලපෙන පාට පාවිච්චි කරාම කඳු පන්තිවල Views සම්පූර්ණයෙන්ම නැතිබංගස්තාන වෙලා යනවා. සමහර පාටවල් සත්‍තුන්ට මර උගුල්. මේවා බොරු දේවල් නෙවෙයි . මගෙ ආකිටෙක්චර් මාස්ටර්ස් තීසිස් එක Colour and Architecture, නිසා තමා ඕවා දන්නේ. පාට කියන්නේ බොහොම පරිස්සමෙන් හැන්ඩ්ල් කරන්න ඕනේ දෙයක්.
ඊට පස්සෙ ඔය ගොඩනැගිලි මොනවා හරි අටවගන්න ටකරං වගේ දේවල් පාවිච්චි කරාම වෙන reflection වලින් වටේටම රස්නෙ බෙදනවා. ඒ මදිවට එහෙම රිෆ්ලෙක්ට් වෙන ආලෝකයෙන් ඇහැට වෙන හානිය!
මම දන්නේ නෑ ලංකාවේ තාම ඇස්බැස්ටෝස් පාවිච්චි කරනවද කියලා. මිනිස්සු දන්නේ නෑ ඒවා මර උගුල් කියලා.
කූඹි, සමනැල්ලු, මී මැස්සො, සර්පයො, කෘමින්, කුරුල්ලන්ගේ ඉඳලා විසාල සත්තුන් වෙනකම් ඒ පරිරසයේ ජීවත් වෙන සතුන්ගේ නිජ බිම් අහිමි වෙනවා. මී මැස්සො සමනැල්ලු නිසා තමා බීජ පරාගණය වෙන්නේ. උන් නැත්තං ලෝකේ natural කෑම නැත්තට නැති වෙලා යනවා.
අධි සංවේදී පරිසර පද්ධති වල වැවෙන මීවන , ඕකිඩ් , පාසි වගේ ශාක විනාස වෙනවා.
Highly sensitive areas විනාස කරන එකේ ප්‍රතිඵල මේ දැන්ම නොලැබෙන්න පුලුවන්. හැබැයි අනාගතේදි අපේ ඊළඟ පරම්පරාවට අනිවා ඕවගේ ප්‍රතිඵල ලැබේවි.
ආගමෙන් කරන්න ඕනේ සියලු සත්වයන්ගේ හිත් සාමකාමී කරන එක. හැබැයි මේ කොන්ක්‍රීට් කෙරුවාවෙන් කරන්නේ සුළුතර මිනිස්සු කොටසකගේ සතුට වැඩි කිරීම විතරයි .
සියළු සත්වයෝ කියන්නේ කෞද කියලවත් දන්නේ නෑ මේ සුළුතර ය.
මම කියන්නේ කොයි ආගමිකයෙක් උනත්, ආගම කියලා ඉවක් බවක් නැතුව මේ කොන්ක්‍රීට් ගොඩවල් හදන එක encourage කරන්න එපා.
පාරිසරික සාක්ශරතාවය කියන්නේ ලංකාවේ මිනිස්සු දන්නෙම නැති දෙයක්. අපි කරන්න ඕනේ දන්නැති අයට මේ දේවල් කියලා දෙන එක.
ප.ලි. මේක මේ ආගමික ස්ථාන වලට විතරක් නෙවෙයි. ජල පෝශක ප්‍රදේශ සහ Highly sensitive areas වල කරන හැම ගොඩනැගිල්ලකටම, හැම කොංක්‍රීට් ගොඩකටම, ඉවත් කරන හැම ගහකොළයකටම අදාලයි. ලොකුද පොඩිද, කොයි ආගමේද, කොයි ජාතියේද, කියලා නෑ.
අචලා සිරිතුංග
12/03/2024
#බටුකතා

#බටුගෙ_ලොරි_ටෝක්ස්
📷 අන්තර්ජාලයෙන්

04/11/2025

මාතර ගබඩ වීදියේ ඉපැරැණි මන්දිරය ....

19/10/2025

it's my life....!

20/08/2025

03/08/2025

-----𝘾𝒊𝙣𝒏𝙖𝒎𝙤𝒏 𝑳𝙞𝒇𝙚: 𝑺𝙤𝒖𝙩𝒉 𝑨𝙨𝒊𝙖’𝙨 𝙐𝒍𝙩𝒊𝙢𝒂𝙩𝒆 𝑳𝙪𝒙𝙪𝒓𝙮 𝘿𝒆𝙨𝒕𝙞𝒏𝙖𝒕𝙞𝒐𝙣 𝘿𝒆𝙨𝒊𝙜𝒏𝙚𝒅 𝒃𝙮 𝘽𝒓𝙞𝒕𝙞𝒔𝙝-𝙎𝒓𝙞 𝙇𝒂𝙣𝒌𝙖𝒏 𝑨𝙧𝒄𝙝𝒊𝙩𝒆𝙘𝒕 𝑪𝙚𝒄𝙞𝒍 𝑩𝙖𝒍𝙢𝒐𝙣𝒅 ----

Rising beside Beira Lake in Colombo, 'Cinnamon Life – City of Dreams' is Sri Lanka’s first integrated resort and South Asia’s largest private real estate project, valued at $1.2 billion.
Designed by world-renowned architect Cecil Balmond and built by Hyundai Engineering, it features 687 luxury rooms, the ultra-premium 'Nuwa' hotel by Melco Resorts, and 'South Asia’s largest casino'. With rooftop bars, fine dining, designer shopping, and panoramic city views, Cinnamon Life is redefining modern luxury in the region.