13/08/2026
Kolejna z naszych realizacji to Kamienica przy ulicy Północnej 23 w Łodzi. Powstała w 1894 roku na zamówienie Michała Orbacha. Zaprojektowali ją znani architekti Dawid Lande i Franciszek Chełmiński jako trzypiętrowy, dziewięcioosiowy dom mieszkalny o klasycznej dla dawnej Łodzi strukturze frontowej i podwórzowej. Fasada frontowa jest dziewięcioosiowa (osie wyznaczają pionowe układy okien) z płytkimi ryzalitami (występami z lica elewacji budynku) obejmującymi po dwie skrajne osie. W przyziemiu umieszczony został przejazd bramny. Na całej wysokości elewacji fasada kamienicy pokryta jest boniowaniem (imitacją struktury i formy boków kamiennych), z wyłączeniem przestrzeni na trzecim piętrze między ryzalitem. Z kolei w ryzalitach umieszczono balkony. Nad oknami pierwszego i drugiego piętra umieszczono naczółki (zwieńczenia): trójkątny na pierwszym piętrze i półokrągły na drugim piętrze. Pod oknami parapetów znajdują się gładkie płyciny (dekoracyjne ramki). Na poddaszu widoczne są prostokątne okna a pomiędzy nimi wypukłe płyciny.
Podczas prowadzenia prac dokonaliśmy niezwykłego odkrycia ukrytego depozytu. Odkopaliśmy ukryte w workach jutowych blisko 400 zabytkowych przedmiotów codziennego użytku i judaików ukrytych prawdopodobnie w czasie II wojny światowej.Przedmioty te należały do łódzkich Żydów i zostały ukryte w rejonie dawnego Litzmannstadt Ghetto. Całość była starannie zapakowana w gazety (m.in. w języku polskim, jidysz i niemieckim). Znaleźliśmy Świeczniki chanukowe (chanukije), świeczniki szabasowe, lichtarze, kielichy kiduszowe używane podczas błogosławieństw oraz naczynia rytualne Bogato zdobione sztućce, salaterki, kieliszki, szklane karafki ze złotymi akcentami, papierośnice, serwetniki, toaletowe szkatułki oraz biżuteria (w tym pierścionki). Kamienica przy Północnej 23 znajdowała się tuż przy granicy łódzkiego getta utworzonego przez niemieckich okupantów. Depozyt został zakopany najprawdopodobniej zimą na przełomie 1939 i 1940 roku, tuż przed ostatecznym zamknięciem tej strefy. Jest to unikat w skali kraju, ponieważ rzadko udaje się odnaleźć tak duży, nienaruszony i różnorodny zbiór przedmiotów należących do jednej społeczności domowej. Przedmioty po oczyszczeniu zostały przekazane do dyspozycji Łódzkiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i są prezentowane w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi. Znalezisko odbiło się szerokim echem wśród społeczności Żydowskiej na całym Świecie. Wspominały o nim największe amerykańskie czasopisma, ale nie tylko.
