31/08/2018
คุยกับสถาปนิก คุณเล็ก เมธา บุนนาค; ศิลปินแห่งชาติ ทัศนศิลป์ (สถาปัตยกรรม)
บริษัท บุนนาค อาร์คิเท็คส อินเตอร์เนชั่นแนล คอนซัลแทนท์ส จำกัด
ศิลปะและสถาปัตยกรรม ครั้งที่ 67
วันที่ 28 สิงหาคม 2561
เรื่อง: “ความสร้างสรรค์”
คำสารภาพของคุณเล็กบุนนาค
ตอน 2/8 (1/8 - 8/8)
“ความสร้างสรรค์ คือการแสวงหาที่ต้องอดทนยิ่ง”
Le Corbusier 1887 - 1965
Architect: LEK, MATHAR BUNNAG; THAILAND NATIONAL ARTISTS (Architecture)
BUNNAG ARCHITECTS INTERNATIONAL CONSULTANTS
ART and ARCHITECTURAL Conversation
with LEK, MATHAR BUNNAG No.67
Date 28th August 2018
Subject: “Creativity”
Lek Bunnag’s confession
part 2/8 (1/8 - 8/8)
“Creativity is a patience search”
Le Corbusier 1887 - 1965
(ตอน 2/8)
ความสร้างสรรค์ (creativity) สำหรับผมคือความสามารถในการนำสิ่งใหม่ (newness) เข้ามาในโลก
หรือนำสิ่งที่ไม่รู้ ไม่เคยเห็นมาก่อน (unknown) ให้เป็นสิ่งที่รู้ ที่เห็นขึ้นมาได้ (known) ซึ่งไม่ได้เป็นของง่ายเลย
ความสร้างสรรค์ (creativity) ไม่เหมือนกับถูกลอตเตอรี่และเป็นไปไม่ได้แน่นอนเพราะ ถูกลอตเตอรี่ต้องใช้โชคชะตา
แต่ความสร้างสรรค์ไม่เกี่ยวกับโชคชะตาหรือพรสวรรค์ใดๆทั้งสิ้น
ดูตัวอย่างการทำประติมากรรม Moses โดย Michelangelo ซึ่งต้องการความรัก ความพินิจพิจารณา แกะด้านซ้าย, ด้านขวา, ด้านบน, ด้านล่าง, แกะผม, แกะกล้ามเนื้อ, เส้นโลหิต, เท้า, ขัดเกลาด้วยความตั้งใจยิ่ง ถึงแม้เขาจะมี imagination ของ Moses อยู่ในใจและในหัวอยู่ก่อนแล้วก็ตาม การขัดเกลาจะช่วยเพิ่มให้เขาเกิด imagination และความรู้สึกต่างๆขึ้นอีกมากมายระหว่างขบวนการสร้างสรรค์งาน ดูรูป Moses
เราแต่ละคนมีจินตนาการ (imagination) แต่อาจจะมีความแม่นยำ (precision) ในการเห็น imagination ของเราชัดเจน, แม่นยำทั้งด้านสีสัน รูปทรง และรายละเอียดไม่เท่ากัน
บางคนมีความแม่นยำมากกว่าบางคนไม่ใช่เพราะโชคชะตาหรือพรสวรรค์ใดๆทั้งสิ้น เพราะว่าเขามีความสนใจและได้ฝึกฝนมามากกว่า ได้โอกาสทำมามากกว่า เช่น หัดสเก็ตซ์ หัดถ่ายรูป ทำโมเดล ใช้สีต่างๆ สนใจเรื่องเกี่ยวกับแสงเงา ฯลฯ
การลอกเลียนแบบ (copy) มีความหมายตรงกันข้ามกับความสร้างสรรค์ (creativity) การ copy เป็นสิ่งง่ายเพราะเป็นการหยิบเอาสิ่งที่ได้เกิดขึ้นมาแล้วในอดีต (past) มาใช้อีก โดยไม่ต้องเสี่ยงอะไรเลยเพราะไม่มีทางผิด
คนที่กำลังลอกเลียนแบบ (copy) จะเป็นคนแรกที่รู้อยู่ในใจของตนเองว่าตนเองกำลังลอกอยู่ แต่ไม่มีใครอยากจะยอมรับหรือถูกกล่าวหาว่าตนเป็นคนลอกเลียนแบบ การลอกเลียนแบบจะทำให้คุณค่าและความงามของงานสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมลดลงจนแทบจะไม่มีเหลืออยู่
ผมขอสรุปสั้นๆว่า ขออย่าได้คิดว่าเห็นรูปผมยืนยิ้มอยู่หน้าโมเดลและสเก็ตซ์เป็นของง่ายสำหรับผม สิ่งเหล่านี้ต้องใช้เวลาและความพยายามมาก
คนอื่นอาจจะใช้ความพยายามน้อยกว่าผมและได้ผลดีกว่าและไม่มีอะไรการันตีได้ว่าสิ่งที่เรากำลังสร้างสรรค์อยู่หรือได้สร้างสรรค์ขึ้นแล้วจะประสบความสำเร็จหรือไม่-ส่วนมากจะไม่ประสบความสำเร็จเพราะมันเป็นสิ่งใหม่ เช่น งานของ Ludwig Mies van der Rohe, Tugendhat House, Brno, (1928-1930), Czech Republic และ Le Corbusier, โบสถ์ Ronchamp, (1954), France ซึ่งเป็นงานที่ creative มากเพราะไม่มีใครได้เคยเห็นสถาปัตยกรรมแบบนี้มาก่อนในโลกนี้ในขณะนั้น สถาปนิกในยุโรปและอเมริกาในขณะนั้นยังออกแบบและก่อสร้างโดยได้รับอิทธิพลจาก École des Beaux อยู่
creativity หรือการหรือความสร้างสรรค์ เหมือนกับการเดินทางไปยังดวงดาว และไปในทางที่ไม่เคยไป อันแสนยาวนานด้วยตัวคนเดียว
ทำไมจึงต้องทำเช่นนี้? ลอก (copy) สิ่งที่ได้เคยเกิดขึ้นมาแล้วไม่ดีกว่าหรือ? ง่ายกว่า ไม่พลาดไม่ต้องเสี่ยงและไม่ต้องเดินทางไปแสวงหาที่ไหนไกลๆ เลือกเอาที่สังคมเขาชอบกันอยู่ เก่งหน่อยก็เลือกที่สังคมยังไม่เคยเห็น อย่าลืมเรียกมันว่า “manipulation” เพิ่มคำศัพท์อีกคำหนึ่งว่า “contemporary” เพื่อให้ฟังแล้วรื่นหูกว่าคำว่า “copy”
เพราะฉะนั้น อย่างไรก็ตามโลกเราจะให้เครดิตกับคนที่มีความสร้างสรรค์อยู่เสมอ ถึงแม้ว่าความคิดสร้างสรรค์นั้นจะทำไม่ได้ตอนนั้น เช่น Villa Savoye, (1927), Le Corbusier, ถูกออกแบบให้เป็นการก่อสร้างชนิด prefabrication เพื่อที่จะได้สร้างซ้ำได้อย่างรวดเร็ว แต่สมัยนั้นงาน prefabrication ยังไม่ได้เริ่ม เพราะฉะนั้น Villa Savoye สร้างขึ้นด้วยระบบ insitu คอนกรีต แต่โลกให้เครดิตความคิดสร้างสรรค์ของ Le Corbusier
สำหรับผม เวลาผมใช้ความพยายามมากจะทำให้ผมรู้สึกถึงความแน่ใจ ความมั่นใจ ในหลายๆด้านเช่น ด้าน Function ด้าน Spiritual ด้าน Philosophy etc ...
จะรู้สึกว่าสิ่งต่างๆ ลงตัวร่วมกันได้อย่างแม่นยำ รู้สึกว่า “ใช้ได้” และบางครั้ง ขณะกำลังสเก็ตซ์อยู่หรือทำโมเดลอยู่ รู้สึกว่าทุกสิ่งทุกอย่างกำลังจะมาเกิดร่วมกันได้อย่างสมดุลและสมบูรณ์ ซึ่งสำหรับคนอื่นอาจจะไม่เป็นอย่างที่ผมกำลังอธิบายอยู่นี้ก็ได้ เพระไม่มีใครเหมือนใครในโลกนี้
ผมเรียก moment ที่กำลังแสวงหานี้ว่าเป็น moment ของ creativity
ที่ moment นี้ผมกำลังมองเห็นความสมดุลและสมบูรณ์ของสิ่งที่กำลังทำอยู่ด้วยตาของผมเอง เพราะผมเป็นผู้เริ่มสเก็ตซ์สิ่งนี้ขึ้นมาเองตั้งแต่แรก และจะยิ่งมองเห็นชัดเจนขึ้นอีกเมื่อได้ทำโมเดลและเขียนแบบตามสเก็ตซ์เพิ่มขึ้นมาอีกหลายๆครั้ง
ที่ moment นี้ บางครั้งผมจะรู้สึกเบาใจ โล่งใจ ความเครียดและความหมกมุ่นในการแสวงหาในหัวและในใจจะลดลงไป
ขอสรุปอีกครั้งว่า “ความสร้างสรรค์ คือ ความอดทนที่จะแสวงหาอย่างยิ่ง”
ความสร้างสรรค์ที่ผมพูดถึง ไม่ได้เกี่ยวกับออกแบบได้ดีหรือไม่ดี สวยหรือไม่สวย จะอยู่ไปได้นานหรือไม่ จะเป็นที่ยอมรับหรือไม่ แต่เป็นความเบิกบานใจของผมแต่ผู้เดียว
ขอเน้นอีกว่าความสามารถสร้างสรรค์ (creative potential)มีอยู่ในตัวของเราทุกคนแล้วตั้งแต่เกิด
และเราแต่ละคน ไม่มีใครเหมือนใครในโลกนี้ นอกเสียแต่ว่าเราจะเริ่ม copy เราจึงจะเริ่มเหมือนกับคนอื่น
เพราะฉะนั้นสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมใหม่ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ขึ้นอยู่กับเราแต่ละคนนี่เอง
อ่านต่อ คุยกับคุณเล็ก บุนนาค ครั้งที่ 68 (ตอน 3/8 - 8/8)
ขอให้พระคุ้มครอง
Lek, Mathar Bunnag
เมธา บุนนาค, เล็ก
28th August 2018
BUNNAG ARCHITECTS
