29/10/2016
Karahindiba
(Taraxacum officinale F.H. Wigg)
Karahindiba (Taraxacum officinale F.H. Wigg), papatyagiller
(Asteraceae / Compositae) ailesinden, çok yıllık otsu bitkidir.
Bitki, yerden çok yükselmez. Uzun ve kenarları dişli rozet
yaprakları, ortadan yükselen tekli sarı çiçekleri ve kalınca kazık
kökü vardır. Meyvesi, uçları paraşüt benzeri tüy görünümlü, çok
sayıda tohumdan oluşur. Küremsi görünümdeki meyvelerin,
rüzgârla dağılmasıyla tohumları uzaklara yayılır. Bitkinin yaprağı
ve gövdesi kesildiğinde, acı süt benzeri ‘lateks’ açığa çıkar.
Dünyanın her yöresinde yayılmış
olmakla beraber, aslında Kuzey
Yarıküre bitkisidir. Avrupa, Kuzey
Afrika ve batı Asya’da yaygın olarak
yetişir. Ticari ürün, özellikle
doğu Avrupa ülkelerinde; Bulgaristan,
Arnavutluk, Bosna-Hersek,
Hırvatistan, Macaristan, Polonya,
Romanya’da doğadan toplama yoluyla
temin edilmektedir. Polonya,
Almanya, İngiltere ve ABD’de tarımı
yapılmaktadır.
Fas’ın kuzeydoğu kesimlerinde
toplanan “Taraxacum
obovatum DC.” ve Çin’de toplanan,
muhtemelen “Taraxacum
mongolicum Hand.-Mazz.” çeşitleri,
ticarette kullanılmaktadır.
Çin karahindibası (Taraxacum
sinicum Kitag.), Kore karahindibası
(Taraxacum platycarpum Dahlst.),
Tayvan karahindibası (Taraxacum
formosanum Kitam.), Moğol karahindibası
(Taraxacum mongolicum)
türleri, geleneksel Çin tıbbında kullanılmaktadır
Avrupa Farmakopesi’nde karahindiba
kökü ve herbası (Taraxaci
officinalis herba cm radice)
ile karahindiba kökü (Taraxaci
officinalis radix) kayıtlıdır. ABD’de,
‘GRAS’ (genellikle emniyetli kabul
edilir) statüsündedir. Alman E Komisyonu,
1992 yılında, karahindiba
kökü ve herbasını iştahsızlık,
dispepsi, gazlılık ve karın şişkinliği
için onaylamıştır.
Avrupa İlaç Ajansı (EMA)’nın,
Tıbbi Bitkisel Ürünler Komisyonu
(HMPC), karahindiba yaprağı ile
karahindiba kökü ve herbası için,
kullanıma yönelik topluluk monografları
yayınlamıştır. Yaprak
monografında, kurutulmuş ve ufalanmış
yapraklar, sıvı ekstre (1:1;
% 25 etanol) ve taze yapraklardan
sıkılmış usare; geleneksel kullanım
kategorisinde, hafif üriner sistem
şikayetlerinde idrar söktürücü olarak
kullanılır.
Kök ve herba monografı, ufalanmış
kök ve herba; kuru ekstre
(5,6-8,4:1; % 60 etanol), sıvı ekstre
(1:0,9-1,1; % 30 etanol), sıvı
ekstre (0,75:1; % 30 etanol) ve çiçekli
taze bitkiden sıkılmış usare
(1:0,5-0,8) gibi preparatları içerir.
Karında şişkinlik, gazlılık, yavaş
hazım gibi hafif sindirim sistemi
rahatsızlıklarında ve hafif üriner
sistem şikayetlerinde, idrar söktürücü
olarak kullanılırKarahindiba kökü; karbohidratlar,
karotenoitler, diterpenler,
sabit yağlar, flavonoitler, fenolik
asitler, fitosteroller, polisakkaritler,
seskiterpen laktonlar,
triterpenler yanında vitaminler
ve mineraller içerir. Karahindiba
yaprağı, bilhassa fenolik maddeler
ve potasyum (% 4,5’a kadar veya
30,4-47,7 mg/g) içerir.
Yapılan ‘in vitro’ ve hayvan
deneylerinde; anti-enflamatuvar
(yangıları giderici), anti-anjiojenik
(kan damarlarında tümör oluşumunu
önleyici), ağrıkesici, antitümör,
antiproliferatif (hücre gelişimini
durdurucu), antioksidan, anti-retroviral,
prebiotik, antimikrobiyal, antibakteriyal
özellikleri bulunmuştur.
Yapılan az sayıda klinik deneyde;
diüretik etkisi, dispepsi’deki ve hepatoprotektif
etkisi teyid edilmiştir.
Karahindiba preparatlarının doz
rejimi şöyledir:
Yaprak drogları
(Ergenler, yetişkinler, yaşlılar için)
Ufalanmış bitkisel materyal:
Tek dozda 4-10 g, çay olarak günde
üç defa içilir.
Sıvı ekstre: Tek dozda 4-10 ml,
günde üç defa.
Yaprak usaresi: Tek dozda 5-10
ml, günde iki defa.
Kök ve herba drogları
(Ergenler, yetişkinler, yaşlılar için)
‘Sindirim sistemi rahatsızlıklarında’
Ufalanmış kuru kök ve herba:
3-4 g dekoksiyon; 4-10 g enfüzyon
olarak, günde üç defa içilir.
1 draje, 300 mg kuru ekstre:
günde iki defa veya her biri 150
mg ekstre içeren 1-2 draje, günde
üç defa.
Sıvı ekstre: 90 damla (90 damla=
3,15 ml=3,31 g), günde üç defa.
Sıvı ekstre: 35 damla (35 damla=
yaklaşık 1 ml=1 g), günde üç defa.
Usare: Tek doz, 10 ml, günde üç
defa.
‘Diüretik amaçlı’
Ufalanmış kuru kök ve herba:
3-4 g dekoksiyonu ve 4-10 g enfüzyon
olarak, günde üç kere içilebilir.
Kullanımda, üst karında ağrı
ve hiperasidite olabilir veya alerjik
reaksiyonlar görülebilir; her
iki halde de sıklığı bilinmez. Ters
etki görülürse, hekime veya kalifiye
sağlık çalışanına başvurulmalıdır.
Ülkemizde, karahindiba bitkisinin
taze yaprakları (radika), ilkbaharda
İstanbul’da ve Ege bölgesinde,
sebze olarak satılmaktadır.
% 5’lik enfüzyonu ve taze bitkiden
hazırlanan dekoksiyonu; hafif
müshil, idrar ve safra söktürücü
olarak kullanılır.
K. Hüsnü Can Başer
Prof. Dr; Yakın Doğu Üni., Eczacılık Fak.